“Lời nói chẳng mất tiền mua”…

(Petrotimes) - Người Việt mình có nhiều điểm khá độc đáo trong tâm lý. Một trong những điều đó là rất chú trọng lời ăn, tiếng nói. Nhiều khi điều này được đặt lên hàng đầu, trở thành quyết định cho thành công của nhiều công việc, nhất là ở phút đầu tiên, khi con người cần gây ấn tượng cho đối tác.

Một ai đó có thể xuất hiện bằng một hình thức bên ngoài khá sang trọng, bắt mắt, kèm những chi tiết liên quan đến nhân thân: Học vị, nghề nghiệp, chỗ đứng xã hội, kinh tế vững vàng v.v…. Nhưng nếu cất lời mà không lọt lỗ tai thì mọi thứ nói trên sẽ trở nên vô nghĩa. Ngược lại, người chẳng có được ưu thế về mọi mặt như vừa nhắc tới mà nói năng dễ nghe thì sẽ nhanh chóng khiến đối tượng tiếp xúc có thiện cảm, làm cho người ta có thể quên mọi nhược điểm khác.

Không phải vô cớ, các cụ ta dạy: “Lời nói chẳng mất tiền mua. Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau”. Không mất tiền mua, tức là rất sẵn, có rất nhiều, chẳng khó gì để có được, vậy thì sao không lựa chọn những lời lẽ đẹp để làm “vừa lòng nhau”? Ông bà ta lại cũng khuyên: “Ăn phải nhai, nói phải nghĩ”. Ăn mà không nhai, sẽ có hại, không tiêu hóa được thành các chất nuôi cơ thể. Giống như vậy, nói phải nghĩ vì nếu không sẽ bộp chộp, nói những điều dại dột, khiến người nghe phật ý, khó chịu, ghét, khinh mình. Người Việt mình rất nghét thói nói trống không, xách mé. “Trống không” tức là không có chủ ngữ, thể hiện mình bất lịch sự, thiếu văn hóa, coi thường người khác, không tự trọng. Ví dụ, hỏi người ta mấy giờ mà cất lời: “- Mấy giờ rồi?” Ngay cả nói với người ngang hàng, bề dưới cũng rất cần ra đầu ra đũa, không thể trống không, ví dụ: “- Cháu ơi, làm ơn cho chú hỏi: mấy giờ rồi?”. Với người xa lạ hoặc bề trên lại càng cần chu đáo, lễ phép, lịch sự.

Nói năng mà từ tốn, dễ nghe thì dù có bị làm phiền, người ta cũng dễ đáp ứng lời yêu cầu, sự nhờ vả của mình. Ví dụ : Người ta đang xem ti vi, mình gõ cửa muốn hỏi thăm đường đi, hay nhà ai đó, ắt là họ bị làm phiền. Nhưng mình có lời xin lỗi, rồi nói “Làm ơn, cho hỏi…”, sau đó lại cảm ơn, thể hiện thái độ khiêm nhường, từ tốn của người nhờ vả thì người ta vui vẻ, sẵn sàng trả lời, có khi còn đưa sang tận nhà người mình định hỏi. Mình chỉ cần nhờ 1, có khi người ta đáp ứng 2. Ai đó mất rất nhiều công sức, thậm chí tốn kém tiền bạc giúp mình việc gì mà mình biết nói và thể hiện lòng biết ơn, coi trọng, đề cao giá trị việc họ giúp mình thì họ sẽ hả lòng, không đòi hỏi trả ơn, còn nói: “- Không có gì, việc nhỏ thôi mà”. Nhưng ngược lại, việc họ giúp chỉ nhỏ bằng móng tay, con kiến mà mình bộc lộ sự coi thường, phủi công, vô ơn thì họ sẽ phật ý, bực mình, bỗng thấy việc giúp mình là to tát, phí công. Được lời như cởi tấm lòng là như thế. “Được lời” ở đây tức là được sự ghi nhận, trân trọng, nâng niu, đề cao, biết đến công sức, tấm lòng, chứ không hẳn là phải đền đáp bằng tiền bạc, vật chất.

Nhưng người Việt mình lại tinh tế ở chỗ: đủ phân biệt những lời chân thành, xuất phát từ trái tim nồng hậu, tấm lòng thiện chí với  những lời “có cánh”, giả dối, phát ra chỉ cốt để nịnh, lấy lòng, mong vụ lợi, thỏa mãn ý đồ ích kỷ. Lòng người Việt ta luôn rộng mở, sẵn sàng “cởi” với bất cứ ai có thiện chí, biết tôn trọng, nâng niu những giá trị tinh thần. Khi “được lời”, điều đó lại càng được bộc lộ, phát huy.

Sơn Nữ

Tags: ,