Tranh chấp lãnh thổ tại Biển Đông và biển Hoa Đông:

Trung Quốc cố gắng hoàn thiện "thủ tục pháp lý" độc chiếm Biển Đông

(Petrotimes) - Tuy chỉ là “rắn”, nhưng những ngày đầu năm tết Nguyên đán Quý Tỵ, Biển Đông và biển Hoa Đông vẫn dậy sóng bởi sự “vẫy vùng” của nó, và tình hình tại thực địa đang khiến dư luận trong và ngoài khu vực quan ngại bởi các nguyên nhân khác nhau. Nhất là trong bối cảnh Trung Quốc đang cố gắng hoàn thiện “thủ tục pháp lý” để độc chiếm Biển Đông và biển Hoa Đông.

Tokyo muốn hòa giải với Bắc Kinh

Chuyến công du 3 ngày tới Trung Quốc (từ 19 đến 21/2) của Vụ trưởng Vụ Châu Á - Châu Đại Dương Nhật Bản Shinsuke Sugiyama được coi là động thái nhằm hòa giải của Tokyo với Bắc Kinh xung quanh tranh chấp biển đảo giữa 2 nước.

Dự kiến, đặc sứ Shinsuke Sugiyama sẽ thảo luận với giới chức Trung Quốc về việc tàu hải giám Trung Quốc liên tục xâm nhập hải phận quần đảo Senkaku/Điếu Ngư, và vụ một tàu khu trục của Trung Quốc dùng radar hướng dẫn tên lửa nhắm vào tàu hộ vệ Yudachi Nhật Bản hôm 30/1 tại vùng biển Hoa Đông. Thủ tướng Shinzo Abe đã yêu cầu Bắc Kinh xin lỗi và phải thừa nhận việc tàu chiến Trung Quốc đã dùng radar hướng dẫn tên lửa nhắm vào tàu hộ vệ và trực thăng của Nhật Bản.

Ông Shinzo Abe từng cam kết bảo vệ đất nước trước bất kỳ sự khiêu khích nào của Trung Quốc xuất phát từ tranh chấp chủ quyền tại quần đảo Senkaku/Điếu Ngư. Thủ tướng Shinzo Abe cũng kêu gọi Lực lượng Phòng vệ (SDF) ở miền Nam nước này sẵn sàng trong thời điểm tranh chấp trên biển Hoa Đông đang nóng bỏng.

Ngoài ra, Thủ tướng Nhật Bản còn đang xem xét việc biệt phái công chức dân sự nước này tới thường trú dài hạn tại quần đảo Senkaku/Điếu Ngư để củng cố chủ quyền của Tokyo trước động thái ngày một leo thang của Bắc Kinh.

Tàu cao tốc hạm đội Nam Hải nhả đạn

Ngày 15/2, Ngoại trưởng Nhật Bản Fumio Kishida cho biết, việc tàu hải giám Trung Quốc lại xuất hiện tại quần đảo tranh chấp Senkaku/Điếu Ngư là không thể chấp nhận. Trước đó (8/2), Thứ trưởng Ngoại giao Nhật Bản Chikao Kawai đã triệu Đại sứ Trung Quốc tại Tokyo Trình Vĩnh Hoa để phản đối việc Bắc Kinh phủ nhận “dùng radar tên lửa ngắm bắn tàu hộ vệ và trực thăng”. Đây là lần thứ 2 trong vòng chưa đầy một tuần và là lần thứ 3 trong năm 2013 Nhật Bản triệu đại sứ Trung Quốc vì những tranh cãi xung quanh quần đảo Senkaku/Điếu Ngư ở biển Hoa Đông.

Cũng trong ngày 15/2, tờ South China Morning Post đưa tin, Trung Quốc đang đẩy mạnh chiến dịch tuyên truyền về việc khẳng định chủ quyền đối với quần đảo Senkaku/Điếu Ngư. Ngày 13/2, tờ Nhân Dân nhật báo Trung Quốc đưa tin: Ngày càng có nhiều quan chức và giới truyền thông Nhật Bản kêu gọi Thủ tướng Shinzo Abe rút Đại sứ nước này tại Trung Quốc về nước để phản đối hành động “leo thang gây hấn” của Trung Quốc tại biển Hoa Đông.

Về phần mình, ngày 11/2, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Victoria Nuland cho biết, Washington tin tưởng cáo buộc tàu Hải quân Trung Quốc đã dùng radar hướng dẫn tên lửa nhắm vào tàu hộ vệ và trực thăng của Nhật Bản hồi tháng trước là đúng sự thật. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Leon Panetta cũng kêu gọi Trung Quốc tránh đối đầu, tìmkiếm các cuộc đối thoại hòa bình với Nhật Bản và những nước láng giềng khác khi giải quyết tranh chấp chủ quyền lãnh thổ.

Người đứng đầu Lầu Năm Góc quan ngại về tình huống “dùng radar tên lửa ngắm bắn tàu hộ vệ và trực thăng” bởi việc này hoàn toàn có thể rơi khỏi tầm kiểm soát nên ông Leon Panetta nhấn mạnh: Bắc Kinh không được đe dọa các nước có tranh chấp lãnh hải. Tuy nhiên, giới chức quân đội Trung Quốc lại mong muốn Mỹ có những thay đổi tích cực trong chính sách đối ngoại, đặc biệt khi can thiệp vào Điếu Ngư/Senkaku, quần đảo đang có tranh chấp giữa Bắc Kinh và Tokyo.

Philippines đòi kiện Trung Quốc

Ngày 15/2, Đài GMA News dẫn lời Phó trưởng đoàn nghị sĩ Liên minh châu Âu (EU) Robert Goebbels khi thăm Philippines đã cảnh báo về nguy cơ bất ổn cùng mối đe dọa đối với thương mại quốc tế tại khu vực và nếu không xử lý tốt vấn đề này sẽ dẫn tới chạy đua vũ trang và điều này không tốt cho nhân loại.

Các nhà lập pháp EU cũng khẳng định, sự bất ổn và mối đe dọa đối với thương mại quốc tế là do chính sách bành trướng của Trung Quốc trong khu vực, kể cả ở Biển Đông gây ra. Trưởng đoàn nghị sĩ EU Werner Langen còn nhấn mạnh: EU đứng về Philippines trong vụ kiện Trung Quốc và đây là mối quan tâm của tất cả các quốc gia thành viên EU, đồng thời kêu gọi Bắc Kinh tham gia vụ kiện này.

Trước đó (13/2), trong cuộc điện đàm với Ngoại trưởng Philippines Albert Del Rosario, tân Ngoại trưởng Mỹ John Kerry đã bày tỏ việc ủng hộ Manila đưa tranh chấp lãnh thổ với Bắc Kinh ở Biển Đông ra phân xử tại Tòa án trọng tài Liên Hiệp Quốc theo Công ước Quốc tế về Luật Biển 1982. Bởi trước đó (tháng 1/2013), 5 Thượng nghị sĩ Mỹ do Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Edward Royce dẫn đầu sang thăm Philippines cũng bày tỏ thiện chí ủng hộ Philippines trong vụ kiện “đường lưỡi bò”.

Đặc sứ Shinsuke Sugiyama

Dư luận và giới chuyên môn rất quan tâm tới thông tin của tờ Asahi Shimbun bởi những phản ứng của Bắc Kinh đối với tranh chấp xung quanh quần đảo Senkaku/Điếu Ngư hiện nằm dưới sự chỉ đạo và điều hành trực tiếp của một nhóm chuyên trách gồm các quan chức cấp cao do Tổng bí thư Tập Cận Bình đứng đầu.

Việc thành lập nhóm chuyên trách mới theo mô hình Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ, đồng nghĩa với việc cuộc tranh chấp với Nhật Bản ở biển Hoa Đông đã trở thành một trong những vấn đề quan trọng nhất của Trung Quốc.

Vẫn theo thông tin của tờ Asahi Shimbun, ngay sau khi Tokyo mua lại 3 trong số 5 hòn đảo tại quần đảo Senkaku/Điếu Ngư, Bắc Kinh đã quyết định thành lập một nhóm chuyên trách do Tổng bí thư, Chủ tịch Quân ủy Trung ương Tập Cận Bình chỉ huy, ông Đới Bỉnh Quốc, Ủy viên Quốc Vụ viện là “phó tướng”.

Sở dĩ phải thành lập nhóm chuyên trách bởi quân đội và nhiều ban ngành của chính phủ Trung Quốc đã phản ứng không thống nhất, không phối hợp với nhau trong “vấn đề Senkaku/Điếu Ngư”.

Ngày 11/2, tờ Inquirer Philippines dẫn nguồn tin Bộ Ngoại giao nước này cho biết, Manila đã giục Bắc Kinh chính thức trả lời về việc đưa tranh chấp chủ quyền Biển Đông và bãi cạn Scarborough/Hoàng Nham ra Tòa án trọng tài Liên Hiệp Quốc.

Nếu Bắc Kinh từ chối ra tòa, Manila vẫn tiếp tục theo đuổi vụ kiện bằng cách yêu cầu Chủ tịch ITLOS ra quyết định thành lập Hội đồng trọng tài. Nhưng người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Hồng Lỗi đã phản đối hành động “kiện cáo” của Philippines bởi Bắc Kinh chỉ muốn giải quyết tranh chấp thông qua đàm phán song phương.

Cục trưởng Cục Hải dương quốc gia Trung Quốc Lưu Tứ Quý cũng từng chỉ trích động thái của Philippines là hành vi chính trị gây hấn vô trách nhiệm và Trung Quốc sẽ không tha cho bất kỳ ai xâm phạm và thách thức lợi ích biển của nước này.

Ngày 15/2, tờ Manila Standard Today cho biết, ngày 14/2, Bộ Ngoại giao Philippines đã tìm ra người vô tình tiếp tay cho Trung Quốc tuồn quả “địa cầu lưỡi bò” vào nước này là Công ty National Book Store (NBS).

NBS bán quả “địa cầu lưỡi bò” trong hệ thống nhà sách của mình, nhưng ngay sau khi nhận được thông báo của Bộ Ngoại giao, họ đã lập tức dừng bán và thu hồi tất cả “sản phẩm lỗi”.

Trước đó (13/2), tờ Bưu điện Hoa Nam buổi sáng cho biết, Chính phủ Philippines đã khuyến cáo người dân nước này không nên kinh doanh cũng như tiêu thụ quả “địa cầu lưỡi bò” do Trung Quốc vẽ thêm “đường lưỡi bò” tại Biển Đông lên trên đó.

Ngày 14/2, tờ Manila Standard Today đưa tin, Philippines sẽ mua của Nhật Bản 10 tàu tuần tra (khoảng 10 triệu USD/chiếc) đểtăng cường cho lực lượng Cảnh sát biển nước này trong bối cảnh tàu Hải giám và Ngư chính Trung Quốc đang ngày càng hoành hành trên Biển Đông. Ngoại trưởng Philippines Albert del Rosario cho biết (12/2), Manila sẽ tiếp nhận 10 chiếc tàu kể trên trong khoảng thời gian từ 12 đến 18 tháng tới nhằm tăng cường khả năng phòng thủ trước tham vọng của Trung Quốc ở Biển Đông.

Những tuyên bố và động thái đáng quan ngại

Ngày 17/2, kênh Truyền hình Trung ương Trung Quốc CCTV 13 cho biết, Hạm đội Nam Hải vừa tổ chức tập trận bắn đạn thật tấn công chính xác mục tiêu trên biển với sự tham gia của nhiều loại tàu chiến khác nhau như tàu cao tốc, tàu hộ vệ cùng cơ động đường dài đến một vùng biển lạ.

Vẫn theo CCTV 13, 4 tàu hải giám 50, 51, 66 và 137 khi tuần tra gần quần đảo Senkaku/Điếu Ngư đã chạm trán với tàu tuần duyên Nhật Bản (10-2) và đến ngày 15/2, các tàu hải giám 50, 66 và 137 tiếp tục tuần tra tại khu vực này khiến Bộ Ngoại giao Nhật Bản gọi điện cho Đại sứ quán Trung Quốc ở Tokyo để phản đối.

Cũng trong ngày 17/2, học giả “diều hâu” Trung Quốc, Thiếu tướng La Viện chính thức lên tiếng vụ một tàu khu trục của Trung Quốc dùng radar hướng dẫn tên lửa nhắm vào tàu hộ vệ Yudachi Nhật Bản hôm 30/1. Theo đó, Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Itsunori Onodera “hổng” kiến thức quân sự cơ bản và nếu để xảy ra tình trạng “súng cướp cò” thì trách nhiệm thuộc về Tokyo.

Việc này diễn ra sau tuyên bố hôm 14/2 của Bộ trưởng Quốc phòng Itsunori Onodera: Khi một ý định tấn công Nhật Bản rõ ràng, mối đe dọa sắp xảy ra và không có chọn lựa nào khác, Tokyo được phép tấn công các mục tiêu của kẻ thù theo luật.

Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Itsunori Onodera

Trước đó (9/2), ông Itsunori Onodera từng nhấn mạnh, Tokyo đủ khả năng để phân biệt giữa radar thông thường và radar tên lửa sau khi BắcKinh cho rằng “họ không bật radar tên lửa, chỉ bật radar thông thường”. Tuy nhiên, Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản vẫn gợi ý thành lập một đường dây nóng quân sự với Trung Quốc nhằm tránh xảy ra đụng độ giữa hai nước trên quần đảo Senkaku/Điếu Ngư.

Ngày 16/2, tờ Thời báo Hoàn cầu vốn nổi tiếng bởi quan điểm “diều hâu và hiếu chiến” trong tranh chấp biển đảo giữa Trung Quốc với các nước láng giềng lại bất ngờ thể hiện lập trường mềm mỏng khác thường với Nhật Bản: Bắc Kinh nên kiên nhẫn, không nên gây chiến tranh với Tokyo. Bởi theo họ, tranh chấp Trung - Nhật tại quần đảo Senkaku/Điếu Ngư dường như chẳng đi đến đâu, đồng thời cho rằng, trong bối cảnh quan hệ giữa Trung Quốc và các nước láng giềng Đông Nam Á đang trục trặc, Bắc Kinh phải tính toán cẩn thận về các bước đi, không nên đẩy mọi thứ đến chiến tranh.

Tờ Phượng Hoàng ở Hongkong cũng vừa đăng bài viết của chuyên gia Khâu Chấn Hải cho rằng, tranh chấp biển đảo Trung - Nhật khiến các nước láng giềng Đông Nam Á xích gần với Mỹ. Do đó, Trung Quốc và Nhật Bản cần có tầm nhìn xa về vấn đề này.

Ngày 15/2, tờ Energy Tribune nhận định, bất kể nước nào chiến thắng đi chăng nữa thì việc khai thác dầu khí trên Biển Đông cũng không dành cho kẻ thiếu can đảm. Dư luận quan tâm tới thông tin trên tờ nguyệt san “Kanwa Defense Review” số 2 của Canada vì đề cập tới chủ đề nhạy cảm: một khi xảy ra xung đột quân sự Trung - Nhật, lực lượng không quân của Mỹ đồn trú tại đất nước mặt trời mọc sẽ là lực lượng tác chiến đầu tiên. Trong năm 2012, Bộ Ngoại giao Mỹ ít nhất 2 lần tái khẳng định: quần đảo Senkaku/Điếu Ngư nằm trong phạm vi có hiệu lực của Hiệp ước bảo đảm an ninh Mỹ - Nhật.

Tờ Le Nouvel Observateur số ra mới đây đăng bài viết “Cuộc chiến mới trên Thái Bình dương”, cảnh báo tham vọng trở thành cường quốc biển của Trung Quốc là nhân tố chính khiến tình hình khu vực trở nên căng thẳng. Tạp chí Time của Mỹ cũng có bài viết phê phán Trung Quốc gây căng thẳng tại Đông Bắc Á, đồng thời cho rằng, Bắc Kinh giống như một “thùng thuốc súng” có thể phát nổ bất cứ lúc nào khi Trung Quốc coi Biển Đông là “ao nhà”.

Theo nhận định của nhà phân tích Mỹ Joseph Farah, sự hiếu chiến gần đây của Trung Quốc ở Biển Đông và biển Hoa Đông cùng lập trường đối đầu của Bắc Kinh trong tranh chấp lãnh thổ với các nước láng giềng là một cuộc khủng hoảng có mức độ nghiêm trọng hơn vấn đề đánh bom các cơ sở hạt nhân của Iran và vấn đề này có thể bùng nổ sớm hơn nhiều so với các dự đoán.

Ngoại trưởng Indonesia Marty Natalegawa cho biết, Indonesia đã bắt tay soạn thảo “quy tắc hành động” có sức mạnh ràng buộc pháp lý để ngăn chặn đụng độ ở Biển Đông, nơi đang tồn tại vấn đề tranh chấp giữa một số nước thành viên ASEAN với Trung Quốc. Ông Marty Natalegawa cho biết, Bắc Kinh đang bắt đầu đàm phán về vấn đề này.

Trước đó (1/2), Ngoại trưởng Singapore Shanmugam một lần nữa nhắc đến sự cần thiết phải có một Bộ Quy tắc Ứng xử của các bên ở Biển Đông (COC). Theo ông Shanmugam, ASEAN đã nói rõ rằng, các cuộc tranh chấp lãnh thổ chỉ có thể được giải quyết bởi những nướccó liên quan trực tiếp đếntranh chấp và hiệp hội này có thể đưa ra một bộ khung quy định, trong đó nói rõ các bên phải điều chỉnh hành vi, cách ứng xử của họ và đó là lý do tại sao ASEAN thúc đẩy việc đạt được COC.

Tuy nhiên, Ngoại trưởng Singapore cũng cho rằng, tranh chấp ở Biển Đông cần một thời gian dài để giải quyết ổn thỏa.


Hồng Thất Công - Tuấn Quỳnh