Ngành năng lượng Cuba chuyển mình dù bị cấm vận nửa thế kỷ

Hợp tác đa phương

Theo tạp chí Dầu mỏ của Nga, trong năm 2008, Cuba đã khai thác được 2,9 triệu tấn dầu mỏ và 1,1 tỉ m³ khí đốt đồng hành, đủ cho 50% nhu cầu về nguyên liệu trong nước. Dầu mỏ được khai thác ở Cuba có tỉ lệ lưu huỳnh cao và cơ bản chỉ dùng để sản xuất điện năng. Nhập khẩu dầu mỏ có chất lượng cao hơn và các sản phẩm dầu (tổng khối lượng 100.000 thùng/ngày), chủ yếu từ Venezuela với những điều kiện ưu đãi, bởi Cuba lại cử những chuyên gia trong các lĩnh vực giáo dục, y tế và thể thao giúp Venezuela.

Theo thông tin của Tổng giám đốc dầu mỏ nhà nước Cubapetroles (Cupet), ông H. Pumariaji, gần 60% dầu khí được khai thác ở các tỉnh miền Tây của đất nước. Còn theo dữ liệu của cơ quan địa chất Mỹ, tại thềm lục địa của Cuba có trữ lượng khoảng 9 tỉ thùng dầu mỏ và 150 tỉ m³ khí đốt, tuy nhiên vào đầu năm 2009 Cupet cho biết triển vọng các mỏ dầu ở thềm lục địa Đại Tây Dương của Cuba có thể có trữ lượng đến 29 tỉ thùng.

Một cơ sở sản xuất thuộc Công ty dầu mỏ Cubapetroles của Cuba

Trong năm 1999 đã có quyết định để cho các doanh nghiệp nước ngoài khai thác các mỏ dầu ở các vùng nước sâu của Tây Bắc Cuba. Vùng này rộng 112km², chia thành 59 khối. Hiện nay đã có 7 công ty nước ngoài tiến hành thăm dò tại đây, trong đó có Repsol của Tây Ban Nha, Statoil Hydro của Na Uy, Oil and Natural Gas Corp của Ấn Độ, Petronas của Malaysia, Petroles de Venezuela của Venezuela, Petrovietnam của Việt Nam, Petrobras của Brazil…

Dự định từ năm 2009 đến 2012 trong vùng này sẽ khoan 8 lỗ và các nhà đầu tư từ Trung Quốc và Nga sẽ tham gia thực hiện các dự án ở đây. Trong năm 2009 các công ty Cupet của Cuba và Pd VSA của Venezuela cũng đã cùng nhau tiến hành khoan ở thềm lục địa của Cuba. Chính phủ Cuba cũng đã bày tỏ sẵn sàng hợp tác với các công ty Mỹ. Trong tháng 2/2009 tại tỉnh Matansas, lần đầu tiên Cuba đã tự mình bắt đầu khoan xiên dài 6km từ đất liền ra phía thềm lục địa của biển không có sự tham gia của các chuyên viên nước ngoài vì các kỹ sư của Cuba đã qua đào tạo sơ bộ ở Canada.

Cuba đang có kế hoạch phát triển và hiện đại hóa cơ sở hạ tầng dầu khí, đặc biệt tái cơ cấu nhà máy lọc dầu ở thành phố Sienfuegos được xây dựng vào cuối những năm 80 của thế kỷ trước với sự giúp đỡ kỹ thuật của Liên Xô và đi vào hoạt động trong năm 1990.

Sau khi Liên Xô tan rã và bị Mỹ phong tỏa gắt gao, nhà máy này ngừng hoạt động. Từ 2005-2007 với sự giúp đỡ của các kỹ sư Venezuela, nhà máy này đi vào hoạt động trở lại trong năm 2007. Năm 2008 công suất của nhà máy lọc được 100.000 thùng/ngày, dự tính đến năm 2013 công suất sẽ tăng thêm 50%. Với sự giúp đỡ của Venezuela, Cuba đã khôi phục đường ống dẫn dầu “hữu nghị” đã được xây dựng vào những năm 80 với sự giúp đỡ của chuyên gia Liên Xô.

Venezuela đã giúp đỡ nhiều cho Cuba, không chỉ trong khôi phục cơ sở hạ tầng dầu khí và còn trong phát triển vận tải dầu khí bằng đường biển, như trong năm 2008 đã lập ra liên doanh sửa chữa tàu thủy thuộc công ty vận tải nhà nước Petroleos de Veneduela (PdVSA). Phía Cuba cung cấp ụ tàu nổi (cũng do Liên Xô cung cấp trước đây). Hoạt động của liên doanh này giúp cho Cuba giảm được chi phí gần 2 lần về sửa chữa và dịch vụ các phương tiện nổi trên biển. Năm 2007 Venezuela và Cuba đã cùng lập ra liên doanh Transportes del ALBA có tàu chở dầu riêng do Hàn Quốc đóng với trọng tải 27,7 nghìn tấn và chuẩn bị mua một tàu chở dầu như thế nữa. Ngoài ra sẽ bổ sung một tàu chở dầu với trọng tải nhẹ hơn để vận chuyển dầu đến các nước Trung Mỹ.

Cách mạng năng lượng

Trong lĩnh vực dầu khí Cuba hợp tác chặt chẽ với Brazil. Năm 2008 hai bên đã ký hàng loạt những văn bản nhằm phát triển quan hệ thương mại –kinh tế song phương trong hàng loạt các lĩnh vực khác nhau, trong đó có biên bản ghi nhớ về công ty dầu mỏ Petrobras của Brazil tham gia thăm dò ở vùng lãnh hải của Cuba. Một văn bản quy định Brazil giúp cho Cuba trong lĩnh vực thăm dò ở vùng nước sâu và khai thác dầu khí ở vùng đặc quyền kinh tế và ở các vùng bờ biển thuộc Tây Bắc Cuba. Về phía mình, Petrobras cũng đã chi gần 8 triệu USD để thăm dò và khai thác ở một trong những khu vực của thềm lục địa Cuba trong vùng này. Theo kế hoạch của Petrobras để thăm dò và khai thác dầu họ phải khoan sâu 7km. Ngoài ra trong năm 2008 Petrobras và Cupet đã cùng nghiên cứu đưa ra dự án xây dựng ở Lahabana một nhà máy sản xuất mỡ bôi trơn.

Hiện nay hàng loạt các công ty Nga, trong đó có Gazprom, THK-BP và Rosnheft quan tâm đến liên doanh với các công ty của Cuba để thực hiện các dự án khác nhau (thăm dò và khai thác dầu khí, lọc dầu, hiện đại hóa và phát triển hạ tầng cơ sở vận chuyển dầu khí bằng các đường ống dẫn, sửa chữa các bể chứa dầu). Theo tin của Bộ trưởng Năng lượng Nga, Công ty Zarubezhneft đã sẵn sàng cung cấp cho các đối tác của Cuba những công nghệ của mình.

Tổng giám đốc của công ty này của Nga, ông Brunhich, tuyên bố rằng hiện nay công ty của ông có 3 dự án liên doanh với Cupet, thứ nhất là dự án tăng khai thác dầu ở mỏ Voka-del-Haruco ở miền Tây Cuba, thứ hai là giúp thăm dò trên đất liền và ở trên biển, thứ ba là cung cấp những thiết bị của Nga để khai thác dầu. Cũng có những thỏa thuận về nối lại các chương trình đào tạo các chuyên gia Cuba ở các trường đại học Nga với sự cung cấp học bổng của Zarubezhneft cho các sinh viên Cuba.

Trong vài năm gần đây Chính phủ Cuba đã chú ý nhiều đến phát triển thủy điện. Ví dụ như trong năm 2008 đã đưa vào khai thác những nhà máy thủy điện, nhờ đó đã giảm được tiêu dùng dầu mỏ gần được 30 nghìn tấn và giảm được phát ra 80 nghìn tấn khí thải độc hại vào không khí… Trong tương lai ngắn hạn, dự kiến sẽ xây dựng những nhà máy thủy điện mới và hiện đại hóa những nhà máy thủy điện hiện đang hoạt động. Trong chương trình phát triển thủy điện cũng quy định lắp đặt các máy phát điện mini trên những con sông nhỏ, trước hết ở các vùng sâu, vùng xa khó đi lại mà mạng lưới điện quốc gia không có khả năng vươn tới.

Trong nước đang đưa ra các biện pháp giảm tiêu dùng và tiết kiệm năng lượng. Cách đây mấy năm, Chủ tịch Fidel Castro đã tuyên bố bắt đầu cuộc “cách mạng năng lượng” với mục đích giảm tiêu dùng các nguồn năng lượng. Theo các kế hoạch vạch ra sẽ thay đồng loạt các đèn huỳnh quang và thay các máy móc cũ dùng trong sinh hoạt bằng các loại mới tiết kiệm được điện nhiều hơn.

Minh Quốc